Вторник, 24.10.2017
NAUBET
Сайттың мәзірі
Бағалау
Оцените мой сайт
Жалпы жауабы: 187

Қазақстанда егіс келемінің арту барысын есептеуде таңқаларлық жағдай байқалады. Қазақстан және СССР бойынша әр жылдардағы егіс көлемінің өскені былайша көрсетіледі (ресми мәліметтер); Қазақстанда 1928 жылы—3992 мың га, 1929 жылы —4300 мың га егістік алқабы болған, немесе өсу 1,7 процентке ілгерілеген (СССР бойынша өсу—3,5%, 1931 жылы Қазақстандағы егістік көлемі 5962,2 мың гектарға жеткен, немесе есу 41 процент болған (СССР бойынша 11,7%). Егіс көлемінің 41 процентке өскені жөнінде Қазақстан өлкелік комитеті III   Пленумының материалдарында және Исаев жолдастың баяндамасында айтылды да,  1932 жылы егіс көлемі 5600 мың га болған, яғни 1931 жылғыдан 6 процентке көміген, бірақ қазақ органдары  1930 жылғы июльде  Қарақалпақ-
станға бөлінген 114 мың гектар егіс көлемін есептеп шығарып тастауды ұмытып кеткен, егер бұл цифрды 1930 жылгы көлемнен сызып тастасақ, онда 1931 жылы Қазақстандағы егіс көлемінің әсуі 45% болады. Бұл, әрине, ақылға сыймайтын цифр. Бірақ астық тапсыру және өзге де жоспарлар осы көлемді басшылыққа ала отырып жүргізіледі. Ал
қазақ аудандарында  осы  жылдардағы  егіс  көлемі  қалай
есептеледі,  енді  соған  келейік:   1927   жылы  қазақтардың егін;   көлемі   30   процентке,   1928   жылы —20   процентке, 1929  жылы —44   процентке,   1984  мың  гектарға   ескен. (Бұл цифрлар Қазақстан өлкелік 7-партия конференциясының материалынан алынды)   Қазақтардың егістік жері 1929 жылғы 1265 мың гектардаң —1931 жылы 2561. 1 мың гектарға   дейін   жетіпті    (Голощекин   жолдастың   «Қазақ ауылындағы   коллективтендіру   туралы»   өлкелік   активте жасаған баяндамасынан алынды, «Қазахстанская правда»,
1932   жыл,   15   май),   яғни   үш   жыл   ішінде   қазақтардың
егіс көлемі 100 процентке артқан, ал өлке бойынша тұтас алғанда егіс көлемі 1913 жылғымен салыстырғанда 1932 жылы (19 жыл ішінде) 26 процентке өскен. Орыс және өзге де отырықшы халықтардың егіс көлемінен қазақтардың егіс көлемі 4 есе артып кетті деуге қандай негіз бар еді? Мұның неғайбыл екенінде шубә жоқ. Егіншіліктің қыр-сырын жете білмейтін қазақтар тек соңғы жылдары ғана егіншілікке көше бастады, қазақтардың көпшілігі қуан, құнарлылығы төмен аймақтарға орналасқан, әлі күнге тракторлары да аз, агротехникалық шаралардың жүргізілуі де жартымсыз, ал енді осындай жағдайда отырған қазақтардың егіс көлемі қалайша өседі? Бұл жерде егіс көлемін есептеуде үлкен қателіктердің жіберілгені күмәнсіз.

Көшпелі және жартылай көшпелі 39 қазақ аудандарына (Орталык Комитеттің 17 сентябрьдегі қаулысында қамтылып өткен 1933 жылғы егіс жоспары 1932 жылмен салыстырғаңда анағұрлым артық беріледі, ал өлке бойынша, 1933 жылдын егіс жоспары 1932 жылғы егіс жоспары деңгейінде қалған. Атап айтқанда, Ақтөбе облысындағы жартылай көшпелі 7 ауданға (Түркістан, Бетпаққара, Шалқар, Ырғыз, Арал, Табын, Ойыл) 1932 жылғы 80 мың гектардың орнына 1933 жылы 104 мың га егіс жоспары берілген, яғни жоспар 30 процентке артқан. Қарағанды облысындағы көшпелі және жартылай көшпелі 5 ауданның (Жаңаарқа, Қызылту, Қорғалжын, Сарысу, Еңбекшілдер) егіс көлемі 1931 жылы 41104 га болған, ал 1933 жылы оларға 58278 га егіс жоспары берілген, яғни жоспар 42 процеңтке өскен (соның ішінде 7 мың шаруа шаруашылықтарынан небары 500—600 шаруа шаруашылықтары ғана қалған Сарысу ауданына 1931 жылғы 300 гектар егіс жоспарының орнына 2880 га жоспар берілген). Батыс Қазақстан облысьшың көшпелі және жартылай көшпелі аудандарына 1932 жылғы 88,61 гектардың орнына 99,962 га егіс жоспары берілген, яғни жоспар 9,4 процентке артқан. Үш облыс бойынша келтірілген бұл цифрларды облыстық органдар бекіткен.

Сонымен көшпелі және жартылай көшпелі қазақ аудандарына еңбекке жарамды халық саны азайып, күш-көлік малының едәуір кеміп отырган 1933 жылы егіс жоспары 1932 жылмен салыстырғанда артығымен берілген. Осымен бірге аталған аудандардан жиналған тұқым қоры да аз және несиеге тұқым алу мәселесі де көп жерде шемілмей отыр (ал көктемгі егіс науқаны таяуда басталады). Демек, бұл — аудандарда тағы да көзбояушылыққа жол беріліп, халықты қоныс аудару мен ашаршылыққа ұрындыруы мүмкін деген сөз.

 

5. КАЗАҚТАРДЫ ОТЫРЫҚШЫЛЫҚҚА КӨШІРУ ЖАЙЫ

Жоғарыда аталып өткен ВКП (б) Орталық Комитетінің 1932 жылғы 17 сентябрьдегі қаулысында былай делінген : «... 200 мың қазақ шаруашылықтарын отырықшылыққа көшіру жұмысы жүргізілген, ал іс жүзінде оның 100 мыңы әлі отырықшыландырылмаған». Қазақ АССР-і Халық Комиссарлары Советінің председателі Исаевтың (Орталық Комитеттің аталған қаулысынан кейін) СССР Халық Ко-миссарлары Советіне берген мәлімдемесінде 200 мың шаруашылықтың 70 мыңының отырықшылыққа көшірілуі әлі аяқталмағандығы атап көрсетілген (ал іс жүзінде отырықшылыққа көшірілмеген шаруашылықтар бұдан әлде - қайда көп.). Қолда бар нақты мәліметтер мен облыстық және аудандық органдардың мәлімдеуіне сүйенсек, 1931 жыл мен 1932 жылдың ортырықшыландыру жөніндегі жоспарлары көп жерде нәтижесіз аяқталған, талай қаражат босқа ысырап болып, талан-таражға ұшыраған, қаржының едәуір бөлігі сол күйі игерілмей қалған, ал құрылыс орындарындағы жаңадан салынған көптегеп үйлер құлап қалған. Мәселен, Қазақстанның облыстарынан 1932 жылғы 1 декабрьде алынған мәліметтерден мынаны көреміз: Шығыс Қазақстан, Қарағанды және Батыс Қазақстан облыстарыңда 1930, 1931, 1932 жылдары 141854 шаруа  шаруашылықтарын отырықшылыққа көшіру жөнінде шаралар жүргізілген болса, оның ішінде 20513 шаруа шаруашылықтары (яғни 14 процент) толық отырықшыландырылған. Егер бұған өлкенің тағы үш облысын қоссақ, толық отырықшыланған шаруа шаруашылықтарының саны 50—60 мыңадай болады. Бірқатар отырықшылыққа көшу пункттерінде қазақтар құрылыстарды, түрғын жайларды тастап, тамақ асырау үшін тарап кеткен (мысалы, Өлкелік отырықшыландыру комитетінің мәліметі бойынша Алматы облысында—2100 тұрғын жай, Қарағанды облысында —4100, Мақтарал мақта өсіретін ауданында —250 тұрғын жай бос калған). Қазақтарды отырықшыландыру ісіне үш облысқа үш жылдың ішінде (1931, 32, 33) мемлекеттік қордан 29,4 млн. сом  қоғамдық еңбекті есепке алуды зерттеу қорынан 24,5 млн. сом қаржы бөлінген, бірақ бұлар толық пайдаланылмаған және өндірістік тиімділігі де аз болған (мәселен, Мақтарал ауданына 2 млн. сом қаржы босатылса, оның тек 500 мың сомы ғана игерілген). Қазақ аудандарында өндірістік кредиттерді пайдалану ісі өте нашар. Қазақ АССР-і Халық Комиссарлары Советінің жанынан құрылған атқару комиссиясы өзінің 1932 ЖЫЛҒЫ 23   ноябрьдегі   қаулысында   былай   деп   атап   көрсетеді: «Қазақстан    Егіншілік    Халық    комиссариаты    өңдірістік күш - көлік малы бар аудандардағы колхоздарға 1924 мың сом  қаржы  бөлген  және  олар  осы  қаржының   395  мың сомын   Өлкеде   резервке   қалдырған   да,   январьдан   май айына   дейін   жұмсамаған,   ал   оның   бір   бөлігін   басқа мақсаттарға жұмсаған». Ақтөбе облысында 1932 жылдың 1   тоқсанында   мал   шаруашылығын  дамытуға   1250   мың сом босатылса, іс жүзінде оның  19 проценті ғана   (оның ішінде Бетпаққара ауданыңда—8%, Ырғыз ауданында — 6%,   Торғай   ауданында —6%   игерілген.   II   тоқсанда   да жағдай   осылай   болған,    бөлінген   кредиттің   небәрі   25 проценті ғана  (оның ішінде Бетпаққара ауданында —5%, Торғай ауданында —11,9% игерілген және т. с. с. Тұрғын халықты    отырықшылаңдыруға    жұмсалатын    қаржының басым бөлігі сол халықтың өз қаржысы мен күші есебінен босатылғандықтан, бұл істін ауыртпалығы тағы да халыққа түсті.Қазақстан оргаңдарының жоспарлауы бойынша, бүкіл қазақ халқы (3 млн. астам адам) жаппай коллективтендірудің негізінде (халықтың едәуір бөлігін ата қонысынан ажыратып, 400-500 үйден бір жерге шоғырландыру, орыс үлгісіндегі поседкелер салу, бос жатқан жерлерді игеру) 1933 жылы тегіс отырықшылыққа көшуге тиіс болып отыр (Қисынсыз, әрі қолдан келмейтін жоспар). 1930. 1931 1932 жылдары осындай сарында жүргізілген жұмыстардың салдары халықты отырықшылыққа көшіріп жатқан аудандарда өрескел асыра сілтеушіліктерге жол беруге және мал басының кемуіне әкеп соқты.
                                                                                                                        ... 8  9 10  11
Кіру Формасы
Жаңалықтар күнтізбесі
«  Октябрь 2017  »
ПнВтСрЧтПтСбВс
      1
2345678
9101112131415
16171819202122
23242526272829
3031
Іздеу
Сайттың достары
Rambler's Top100